PVC và câu chuyện áp dụng chuẩn mực kế toán số 15

Những ngày gần đây, người ta thường nhắc nhiều đến Tổng Công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam (“PVC”), đến Trịnh Xuân Thanh, đến việc gây lỗ hàng ngàn tỷ đồng trong những năm 2012 và 2013. Có rất nhiều bài báo đề cập đến việc chi tiêu vô tội vạ, sự cứu vớt của PVN và cũng như những sai phạm trong quản lý kinh doanh của PVC, vay nợ và đầu tư không hiệu quả vào các công ty con và công ty liên kết. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết này, chúng tôi không đề cập đến các vấn đề đó mà chỉ đề cập đến việc áp dụng Chuẩn mực kế toán số 15 về Hợp đồng Xây dựng tại các công ty có ngành nghề liên quan đến xây lắp và xây dựng theo hợp đồng.

Về nội dung Chuẩn mực kế toán số 15, các bạn có thể tải phần mềm eBook 1.7 của VACPA trong đó có toàn bộ các chuẩn mực kế toán, kiểm toán và các chuẩn mực của thế giới được dịch ra tiếng Việt tại trang này: Ebook 1.7 của VACPA

Chuẩn mực kế toán số 15 được ban hành năm 2002 và có hiệu lực thi hành từ 01/01/2003. Như vậy trong thời kỳ của PVC làm ăn thua lỗ, chuẩn mực này đã kỷ niệm 10 năm ra đời và thực thi.

Hợp đồng xây dựng được định nghĩa là: “Hợp đồng xây dựng: Là hợp đồng bằng văn bản về việc xây dựng một tài sản hoặc tổ hợp các tài sản có liên quan chặt chẽ hay phụ thuộc lẫn nhau về mặt thiết kế, công nghệ, chức năng hoặc các mục đích sử dụng cơ bản của chúng”. Dường như với định nghĩa này thì các đơn vị có hoạt động xây lắp

Trong Chuẩn mực này quy định việc xác định doanh thu, chi phí đối với một hợp đồng xây dựng cũng như việc ghi nhận doanh thu và chi phí theo các trường hợp thanh toán theo tiến độ kế hoạch hoặc theo khối lượng thực hiện công việc. Ngoài ra trong Chuẩn mực còn đề cập đến một số trường hợp về tăng giảm doanh thu, chi phí.

Tuy nhiên, điểm nhấn của Chuẩn mực đó chính là việc khi kết quả thực hiện hợp đồng xây dựng không thể ước tính được một cách đáng tin cậy thì doanh thu chỉ được ghi nhận tương ứng với phần chi phí hợp đồng đã phát sinh mà việc được hoàn trả là tương đối chắc chắn và chi phí chỉ được ghi nhận là chi phí trong kỳ khi các chi phí này đã phát sinh. Các chi phí liên quan đến hợp đồng không thể thu hồi được thì phải ghi nhận ngay vào chi phí trong kỳ.

Để hỗ trợ cho người đọc báo cáo tài chính hiểu được các vấn đề trên, Chuẩn mực kế toán số 15 quy định rõ việc trình bày báo cáo tài chính như sau:

37. Doanh nghiệp phải trình bày trong báo cáo tài chính:
(a) Phương pháp xác định doanh thu ghi nhận trong kỳ và phương pháp xác định phần công việc đã hoàn thành của hợp đồng xây dựng;
(b) Doanh thu của hợp đồng xây dựng được ghi nhận trong kỳ báo cáo;
(c) Tổng doanh thu luỹ kế của hợp đồng xây dựng được ghi nhận cho tới thời điểm báo cáo;
(d) Số tiền còn phải trả cho khách hàng;
(đ) Số tiền còn phải thu của khách hàng;

Đối với nhà thầu được thanh toán theo tiến độ kế hoạch quy định trong hợp đồng xây dựng (trường hợp quy định tại đoạn 22a) phải báo cáo thêm các chỉ tiêu:
(e) Phải thu theo tiến độ kế hoạch;
(g) Phải trả theo tiến độ kế hoạch.

Với phương pháp ghi nhận doanh thu và chi phí theo tỷ lệ % hoàn thành, một yếu tố rất quan trọng đến việc tính toán tỷ lệ % hoàn thành đó là tổng dự toán công trình. Trong quá trình thực hiện, khi tổng dự toán tăng lên do phát sinh thì mức tăng thêm và ước tính này cần được áp dụng để tính lại tỷ lệ % hoàn thành dựa trên chi phí phát sinh thực tế và tổng dự toán mới.

Soi chiếu trên báo cáo tài chính của PVC từ giai đoạn 2010 đến 2015, chúng ta thấy có một số vấn đề sau:

1. Không có thuyết minh trình bày trong báo cáo tài chính theo chuẩn mực.

Người đọc báo cáo tài chính của PVC sẽ không biết được các hợp đồng xây dựng của công ty được thực hiện theo phương pháp nào. Trong phần chính sách kế toán, công ty đề cập đến cả 2 phương pháp nêu trong chuẩn mực. Tuy nhiên, các thông tin chi tiết dường như không hề có và người đọc báo cáo tài chính sẽ không thể hiểu được liệu công ty áp dụng theo phương pháp nào, hoặc tuỳ vào từng hợp đồng sẽ thực hiện các phương pháp khác nhau, nếu vậy thì cần phải thuyết minh rõ ràng theo từng hợp đồng có phát sinh doanh thu và chi phí trong kỳ.

Với việc không thuyết minh đầy đủ theo quy định của Chuẩn mực, người đọc báo cáo tài chính sẽ không thể hiểu được vậy doanh nghiệp đã hạch toán đúng chuẩn mực hay không? Các hợp đồng xây lắp có lãi hay không? Khi hợp đồng xây dựng bị đội vốn do chi phí nguyên vật liệu đầu vào tăng cao thì hợp đồng còn hiệu quả kinh tế hay không? Nếu hợp đồng mà tổng dự toán ước tính cao hơn tổng doanh thu có thể thu hồi được thì doanh nghiệp có ghi nhận lỗ hay không? Việc ghi nhận doanh thu có phù hợp với ghi nhận chi phí hay không?

2. Các dự án Ethanol, Vũng Áng 1 bị đội chi phí và vẫn đang chờ PVN phê duyệt từ năm 2010, 2011 đến nay:

14 triệu USD và 1.322 tỷ đồng phát sinh thêm ở 2 dự án này. Liệu các chi phí phát sinh với lý do “chưa lường hết” được nêu trong ý kiến kiểm toán cũng như thuyết minh báo cáo tài chính này có thể thu hồi được hay không? Với thời gian dài như vậy, tuy nhiên PVC vẫn tin tưởng chắc chắn rằng các chi phí này có thể thu hồi được và báo cáo tài chính từ 2010 đến 2015 vẫn đề cập rằng chưa tiến hành điều chỉnh liên quan đến phát sinh này. Vậy các khoản tiền này đang được ghi nhận ở đâu trên báo cáo tài chính? Đã đưa vào chi phí của các dự án này chưa? Không hề có thuyết minh rõ ràng khiến cho người đọc trở nên khó hiểu. Và với thời gian chờ lâu như vậy, sao ban lãnh đạo vẫn có thể “tin tưởng chắc chắn” được?

Với tỷ trọng doanh thu chiếm tới trên 90% là hoạt động xây lắp, việc trình bày báo cáo tài chính một cách rõ ràng, theo đúng quy định của các chuẩn mực kế toán là điều cần thiết, đặc biệt với việc ghi nhận doanh thu chi phí rất đặc thù của ngành xây lắp càng cần thiết phải được thuyết minh rõ ràng.

Hiện tại có rất nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp đang niêm yết trên sàn điển hình là Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons (CTD) và Công ty cổ phần Xây dựng và Kinh doanh Địa ốc Hoà Bình (HBC). Tuy nhiên, khi ngó qua báo cáo tài chính năm 2015 của các đơn vị này, thì hầu như rất ít các thông tin liên quan đến các thông tin mà Chuẩn mực kế toán số 15 quy định trong việc trình bày trong báo cáo tài chính. Hầu như chỉ là những thông tin rất chung chung, có thể do mẫu báo cáo chuẩn không yêu cầu, có thể do bí mật kinh doanh về khách hàng hoặc cũng có thể vì lý do khác. Việc chất lượng thông tin trình bày chưa đủ sẽ khiến cho các nhà đầu tư hoặc cơ quan chức năng đọc hiểu rõ được tình hình kinh doanh của công ty, đặc biệt trong tình hình rất nhiều tình huống chưa lường hết được và việc hạ giá đấu thầu để thắng thầu (dẫn đến thua lỗ, đội vốn khi hoàn thành công trình) đang là xu thế của các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Kiểm toán PRO.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s